DỰ ÁN NÀO PHẢI ĐÁNH GIÁ SƠ BỘ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG?
Đánh giá sơ bộ tác động môi trường là nội dung nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý ngay từ giai đoạn hình thành dự án nếu dự án thuộc nhóm có nguy cơ tác động xấu đến môi trường ở mức độ cao. Việc xác định không đúng đối tượng, thời điểm hoặc nội dung đánh giá sơ bộ tác động môi trường có thể khiến hồ sơ đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư phải bổ sung, giải trình nhiều lần. Đối với dự án đầu tư nhóm I, nội dung này cần được chuẩn bị đồng bộ với thông tin về địa điểm, quy mô, công suất, công nghệ và nguồn phát sinh chất thải để hạn chế rủi ro pháp lý trong các bước triển khai tiếp theo.
Việc xác định nghĩa vụ môi trường không nên chỉ căn cứ vào tên gọi của dự án. Nhà đầu tư phải đồng thời xem xét quy mô, công suất, loại hình sản xuất, diện tích sử dụng đất hoặc mặt nước, nguy cơ phát sinh chất thải và các yếu tố nhạy cảm về môi trường. Tư vấn Long Phan hỗ trợ doanh nghiệp rà soát các tiêu chí này và chuẩn hóa thông tin dự án trước khi đưa vào hồ sơ đầu tư.
Đánh giá sơ bộ tác động môi trường giúp xác định sớm nghĩa vụ pháp lý của dự án đầu tư nhóm I
Vai trò của đánh giá sơ bộ môi trường trong quá trình chuẩn bị dự án
Đánh giá sơ bộ tác động môi trường có thể được xem là bước rà soát ban đầu nhằm nhận diện những vấn đề môi trường có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của dự án. Thông qua việc đánh giá từ sớm, nhà đầu tư có cơ sở xem xét liệu địa điểm, quy mô, công nghệ và phương thức vận hành dự kiến có phù hợp với các yêu cầu pháp luật về bảo vệ môi trường hay không.
Đây cũng là giai đoạn giúp doanh nghiệp phát hiện các yếu tố có thể gây xung đột với quy hoạch hoặc làm gia tăng chi phí nếu chỉ được nhận diện sau khi dự án đã bước sang giai đoạn thiết kế chi tiết.
Nhận diện sớm những hạn chế pháp lý trước khi triển khai đầu tư
Theo Khoản 6 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020, đánh giá sơ bộ tác động môi trường được hiểu là việc xem xét, nhận dạng các vấn đề môi trường chính của dự án đầu tư trong giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi hoặc đề xuất thực hiện dự án.
Ở góc độ quản trị dự án, nội dung đánh giá sơ bộ không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu hồ sơ. Nhà đầu tư còn có thể sử dụng kết quả rà soát để cân nhắc tính khả thi của phương án đầu tư trước khi bố trí nguồn lực lớn cho khảo sát, thuê đất, thiết kế hoặc lựa chọn dây chuyền công nghệ.
Những nội dung nên được xác định ngay từ đầu gồm:
Vị trí dự kiến thực hiện dự án có phù hợp với chiến lược, quy hoạch bảo vệ môi trường và các quy hoạch có liên quan hay không.
Quy mô, công suất và dây chuyền công nghệ dự kiến có khả năng làm phát sinh tác động môi trường lớn hay không.
Khu vực triển khai dự án có tồn tại yếu tố nhạy cảm về môi trường ảnh hưởng đến khả năng được cơ quan nhà nước chấp thuận hay không.
Có cần thay đổi địa điểm, công nghệ, quy mô hoặc giải pháp xử lý để hạn chế tác động tiêu cực và giảm chi phí điều chỉnh về sau hay không.
Việc rà soát sớm giúp nhà đầu tư tránh trường hợp đã hoàn thành nhiều bước chuẩn bị nhưng sau đó phải thay đổi phương án vì không đáp ứng yêu cầu môi trường.
Phân biệt đánh giá sơ bộ với báo cáo đánh giá tác động môi trường
Đánh giá sơ bộ tác động môi trường và Báo cáo đánh giá tác động môi trường, thường được gọi là Báo cáo ĐTM, có mục tiêu và thời điểm thực hiện khác nhau. Việc phân biệt rõ hai nội dung này giúp doanh nghiệp tránh nhầm lẫn về nghĩa vụ pháp lý cũng như chủ động hơn trong việc xây dựng tiến độ dự án.
Về thời điểm thực hiện, đánh giá sơ bộ tác động môi trường được tiến hành trong giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi, đề xuất chủ trương đầu tư hoặc đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư. Trong khi đó, Báo cáo ĐTM được thực hiện khi lập báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc tài liệu có giá trị tương đương.
Về mức độ đánh giá, nội dung sơ bộ chủ yếu tập trung nhận diện những vấn đề môi trường chính, kiểm tra tính phù hợp của địa điểm và bước đầu xác định các tác động đáng chú ý. Báo cáo ĐTM đi sâu hơn vào nguồn phát sinh tác động, lượng chất thải, công trình xử lý, biện pháp quản lý và những nội dung kỹ thuật cần thiết cho quá trình thực hiện dự án.
Về kết quả, đánh giá sơ bộ là một nội dung được tích hợp vào hồ sơ đầu tư và không tạo thành một giấy phép độc lập. Đối với Báo cáo ĐTM, pháp luật quy định thủ tục thẩm định và kết quả thẩm định theo Khoản 1, Khoản 2 Điều 31 Luật Bảo vệ môi trường 2020.
Do đó, đánh giá sơ bộ không thể được sử dụng để thay thế Báo cáo ĐTM. Thông số tại hai giai đoạn cần có tính thống nhất, đặc biệt về công suất, vị trí, diện tích sử dụng đất, công nghệ và nguồn phát sinh chất thải.
Cách xác định dự án thuộc nhóm I phải đánh giá sơ bộ tác động môi trường
Theo quy định hiện hành, nghĩa vụ đánh giá sơ bộ tác động môi trường gắn với dự án đầu tư nhóm I. Vì vậy, bước quan trọng đầu tiên của doanh nghiệp là xác định đúng nhóm dự án dựa trên đặc điểm thực tế thay vì chỉ nhìn vào tên ngành nghề hoặc tên thương mại.
Nhà đầu tư nên lập bảng thông số dự án để lần lượt đối chiếu với Luật Bảo vệ môi trường và các phụ lục liên quan. Cách tiếp cận này giúp giảm nguy cơ bỏ sót một tiêu chí có thể làm thay đổi việc phân nhóm dự án.
Đối chiếu công suất, diện tích sử dụng và khả năng phát sinh chất thải
Khoản 1 và Khoản 3 Điều 28 Luật Bảo vệ môi trường 2020 xác định nhiều căn cứ phục vụ việc phân loại dự án đầu tư theo tiêu chí môi trường, bao gồm quy mô, công suất, loại hình sản xuất, diện tích sử dụng đất, mặt nước, khu vực biển, yếu tố nhạy cảm và nguy cơ phát sinh chất thải.
Khi rà soát, nhà đầu tư nên tập trung tối thiểu vào những thông tin sau:
Quy mô và công suất dự án: Kiểm tra công suất thiết kế, sản lượng sản xuất, khai thác hoặc năng lực xử lý và đối chiếu với các ngưỡng pháp lý tại Phụ lục III.
Loại hình hoạt động: Xác định ngành sản xuất hoặc hoạt động dự kiến có thuộc nhóm loại hình tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường hay không.
Diện tích đất và mặt nước: Dự án sử dụng đất, đất có mặt nước từ 300 ha trở lên thuộc ngưỡng quy mô lớn theo Khoản 1, Khoản 4 Điều 25 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Khoản 1 Điều 5 Nghị định 48/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 29/01/2026.
Nguồn chất thải dự kiến: Cần ước tính khả năng phát sinh nước thải, khí thải, chất thải rắn thông thường và chất thải nguy hại từ dây chuyền công nghệ dự kiến áp dụng.
Không nên sử dụng riêng một tiêu chí để kết luận dự án thuộc hay không thuộc nhóm I. Việc phân loại phải dựa trên sự kết hợp của các yếu tố theo quy định pháp luật.
Kiểm tra yếu tố nhạy cảm và sự tương thích với các quy hoạch
Yếu tố nhạy cảm về môi trường là một trong những nội dung có khả năng tác động đáng kể đến kết quả phân loại dự án. Trong một số trường hợp, mặc dù dự án chưa đạt ngưỡng lớn về quy mô nhưng vị trí triển khai lại có đặc điểm nhạy cảm, làm phát sinh những nghĩa vụ môi trường ở mức cao hơn.
Nhà đầu tư cần rà soát các vấn đề như:
Dự án có nằm trong hoặc gần khu bảo tồn, khu vực có giá trị cao về đa dạng sinh học hoặc khu vực yêu cầu bảo vệ nghiêm ngặt hay không.
Ranh giới dự án có liên quan đến đất rừng, mặt nước, khu vực biển hoặc khu vực có chế độ bảo vệ đặc thù hay không.
Địa điểm thực hiện có phù hợp với chiến lược và quy hoạch bảo vệ môi trường cũng như các quy hoạch chuyên ngành liên quan hay không.
Có tồn tại xung đột giữa phương án sử dụng đất, hồ sơ môi trường và phương án xây dựng của dự án hay không.
Trường hợp phát hiện yếu tố nhạy cảm, doanh nghiệp cần xem xét ngay khả năng thay đổi ranh giới, thu hẹp quy mô hoặc lựa chọn công nghệ khác. Phát hiện vấn đề sau khi đã đầu tư vào khảo sát, thiết kế hoặc thủ tục đất đai có thể làm tăng đáng kể chi phí điều chỉnh.
Những trường hợp chuyển tiếp có thể không phải thực hiện đánh giá sơ bộ
Pháp luật có quy định một số trường hợp chuyển tiếp đối với dự án nhóm I. Tuy nhiên, việc miễn thực hiện đánh giá sơ bộ tác động môi trường chỉ được áp dụng khi dự án đáp ứng chính xác các điều kiện luật định.
Các trường hợp cần xem xét gồm:
Căn cứ pháp lý của các trường hợp chuyển tiếp nêu trên là Khoản 9 Điều 168 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 05/2025/NĐ-CP.
Doanh nghiệp không nên mặc nhiên áp dụng quy định chuyển tiếp chỉ vì đã từng thực hiện Báo cáo ĐTM. Cần kiểm tra cụ thể ngày thẩm định, thời điểm phê duyệt, trạng thái pháp lý của hồ sơ và phạm vi thay đổi của dự án.
Nhà đầu tư cần đối chiếu quy mô, công suất, diện tích đất và yếu tố nhạy cảm về môi trường
Nội dung cần chuẩn bị và thời điểm đưa đánh giá sơ bộ vào hồ sơ đầu tư
Đánh giá sơ bộ tác động môi trường cần được triển khai ngay khi các thông số cơ bản của dự án bắt đầu được xác lập. Nếu chờ đến thời điểm chuẩn bị nộp hồ sơ chủ trương đầu tư mới rà soát nghĩa vụ môi trường, doanh nghiệp có thể không còn đủ thời gian điều chỉnh địa điểm, công nghệ hoặc quy mô.
Các dữ liệu sử dụng trong nội dung đánh giá sơ bộ cũng cần đồng nhất với toàn bộ tài liệu khác của dự án.
Thời điểm hoàn thiện nội dung môi trường trong hồ sơ chủ trương đầu tư
Khoản 2 Điều 29 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định việc đánh giá sơ bộ tác động môi trường được thực hiện trong giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi, đề xuất chủ trương đầu tư hoặc đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư.
Theo đó, nhà đầu tư cần hoàn thành nội dung này trước hoặc đồng thời với thời điểm nộp hồ sơ đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét chủ trương đầu tư.
Thông tin môi trường cần thống nhất với các thông số dự án, bao gồm:
Tổng diện tích sử dụng đất và quy mô các hạng mục.
Công suất thiết kế và sản lượng dự kiến.
Loại hình sản xuất và dây chuyền công nghệ lựa chọn.
Nguyên liệu, nhiên liệu và đầu vào chính của hoạt động sản xuất.
Nhu cầu khai thác, sử dụng nước, năng lượng và tài nguyên khác.
Dự báo nguồn phát sinh nước thải, khí thải và chất thải rắn trong quá trình vận hành.
Nếu mỗi tài liệu sử dụng một thông số khác nhau, cơ quan xử lý hồ sơ có thể yêu cầu doanh nghiệp giải trình hoặc điều chỉnh để bảo đảm tính thống nhất.
Cơ quan nào xem xét đánh giá sơ bộ tác động môi trường?
Theo Khoản 4 Điều 29 Luật Bảo vệ môi trường 2020, cơ quan có thẩm quyền quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư sẽ trực tiếp xem xét nội dung đánh giá sơ bộ tác động môi trường trong quá trình xử lý hồ sơ dự án.
Điều này đồng nghĩa với việc nhà đầu tư không phải thực hiện thêm một thủ tục hành chính độc lập để xin giấy xác nhận đánh giá sơ bộ tác động môi trường tại cơ quan quản lý môi trường.
Dù vậy, nội dung đánh giá vẫn phải được chuẩn bị đầy đủ. Cơ quan xử lý hồ sơ có thể yêu cầu nhà đầu tư làm rõ các vấn đề như:
Khả năng phù hợp của vị trí dự án với quy hoạch.
Căn cứ xác định nhóm dự án.
Công nghệ sản xuất dự kiến.
Khả năng phát sinh chất thải.
Tác động đối với khu vực có yếu tố nhạy cảm.
Sự thống nhất giữa số liệu môi trường với hồ sơ đầu tư, xây dựng và đất đai.
Việc chuẩn hóa dữ liệu từ đầu giúp doanh nghiệp giảm số lần phải sửa đổi hoặc giải trình.
Bốn nhóm nội dung phải thể hiện trong phần đánh giá sơ bộ
Khoản 3 Điều 29 Luật Bảo vệ môi trường 2020 xác định các nội dung cơ bản của đánh giá sơ bộ tác động môi trường. Khi xây dựng hồ sơ, nhà đầu tư cần làm rõ bốn nhóm vấn đề sau:
Thứ nhất, đánh giá sự phù hợp của địa điểm thực hiện dự án.
Nhà đầu tư cần đối chiếu vị trí dự kiến với chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia, quy hoạch bảo vệ môi trường và các quy hoạch có liên quan. Nội dung này giúp xác định liệu vị trí lựa chọn có tồn tại rào cản làm ảnh hưởng đến khả năng triển khai dự án hay không.
Thứ hai, nhận diện những tác động môi trường chủ yếu.
Các tác động phải được xem xét dựa trên đặc điểm thực tế của dự án như quy mô, công suất, loại hình hoạt động, công nghệ và điều kiện của khu vực triển khai.
Thứ ba, xác định yếu tố nhạy cảm về môi trường.
Hồ sơ cần chỉ rõ các khu vực, đối tượng hoặc điều kiện môi trường có khả năng làm tăng mức độ tác động của dự án và ảnh hưởng đến việc lựa chọn địa điểm.
Thứ tư, đề xuất giải pháp nhằm giảm tác động tiêu cực.
Nhà đầu tư cần bước đầu phân tích phương án địa điểm, công nghệ và biện pháp kiểm soát phù hợp. Đây là cơ sở quan trọng để định hướng cho việc lập Báo cáo ĐTM ở giai đoạn tiếp theo.
Bốn nhóm nội dung trên cần có mối liên hệ logic. Việc chỉ mô tả chung chung mà không gắn với thông số thực tế của dự án có thể khiến nội dung đánh giá thiếu sức thuyết phục.
Hồ sơ đánh giá sơ bộ đầy đủ giúp hạn chế yêu cầu bổ sung và rủi ro chậm tiến độ dự án
Hệ quả pháp lý và chi phí phát sinh nếu đánh giá sơ bộ không đầy đủ
Việc đánh giá sơ bộ tác động môi trường không đầy đủ có thể ảnh hưởng đến toàn bộ tiến độ thực hiện dự án. Rủi ro không chỉ dừng ở yêu cầu bổ sung giấy tờ mà còn có thể kéo theo việc thay đổi địa điểm, công nghệ hoặc thiết kế cơ sở.
Một số hệ quả doanh nghiệp thường phải đối diện gồm:
Hồ sơ đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư bị yêu cầu bổ sung hoặc giải trình.
Địa điểm triển khai phát sinh xung đột với quy hoạch hoặc khu vực nhạy cảm.
Các thông số trong đánh giá sơ bộ không thống nhất với Báo cáo ĐTM được lập sau đó.
Doanh nghiệp phải điều chỉnh lại công suất, công nghệ hoặc ranh giới dự án.
Chi phí khảo sát, tư vấn, thiết kế và chuẩn bị mặt bằng tăng lên.
Hồ sơ chấp thuận chủ trương đầu tư có thể bị kéo dài thời gian xử lý
Khoản 1 và Khoản 4 Điều 29 Luật Bảo vệ môi trường 2020 đặt ra yêu cầu đối với nội dung đánh giá sơ bộ của dự án thuộc đối tượng phải thực hiện. Vì vậy, nếu hồ sơ dự án nhóm I không có nội dung này hoặc thông tin cung cấp không đủ để chứng minh sự phù hợp của dự án, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu bổ sung và giải trình.
Thời gian kéo dài trong giai đoạn chủ trương đầu tư có thể ảnh hưởng đến nhiều kế hoạch khác của doanh nghiệp như:
Tiến độ huy động hoặc giải ngân vốn.
Kế hoạch giải phóng mặt bằng.
Thời gian ký kết hợp đồng với nhà thầu.
Kế hoạch nhập khẩu thiết bị và dây chuyền.
Mốc xây dựng và đưa dự án vào vận hành.
Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp cần kiểm tra tính thống nhất của dữ liệu môi trường, đầu tư, đất đai và xây dựng trước khi nộp hồ sơ.
Sai lệch thông số có thể gây khó khăn khi lập và thẩm định Báo cáo ĐTM
Theo Khoản 1 và Khoản 2 Điều 31 Luật Bảo vệ môi trường 2020, Báo cáo ĐTM được thực hiện trong quá trình lập báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc tài liệu tương đương.
Đến giai đoạn này, các thông số dự án thường đã chi tiết hơn. Nếu thông tin thực tế khác đáng kể so với nội dung đã sử dụng trong đánh giá sơ bộ, doanh nghiệp có thể phải rà soát lại hồ sơ và giải trình nguyên nhân thay đổi.
Các thông tin dễ phát sinh sai lệch gồm:
Công suất thiết kế của nhà máy hoặc cơ sở sản xuất.
Sản lượng vận hành dự kiến.
Dây chuyền và công nghệ sử dụng.
Loại nguyên liệu hoặc nhiên liệu đầu vào.
Diện tích đất và ranh giới dự án.
Quy mô các công trình phụ trợ.
Lưu lượng nước thải.
Lưu lượng khí thải.
Khối lượng chất thải rắn và chất thải nguy hại.
Nếu sự khác biệt làm thay đổi bản chất hoặc mức độ tác động môi trường của dự án, nhà đầu tư có thể phải điều chỉnh hồ sơ, làm phát sinh thêm chi phí và kéo dài tiến độ.
Khả năng phải thay đổi quy mô, địa điểm hoặc phương án thiết kế
Một trong những rủi ro lớn nhất của việc đánh giá sơ bộ không kỹ là phát hiện quá muộn yếu tố khiến phương án đầu tư ban đầu không còn phù hợp.
Chẳng hạn, khi dự án đã hoàn tất khảo sát hoặc thiết kế nhưng sau đó mới xác định khu vực có yếu tố nhạy cảm, nhà đầu tư có thể phải:
Thu hẹp hoặc điều chỉnh ranh giới dự án.
Thay đổi vị trí một số hạng mục công trình.
Giảm hoặc điều chỉnh công suất.
Thay đổi dây chuyền sản xuất.
Bổ sung công trình xử lý chất thải.
Thay đổi phương án khai thác hoặc sử dụng tài nguyên.
Rà soát lại hồ sơ chấp thuận chủ trương đầu tư và Báo cáo ĐTM.
Những thay đổi lớn có thể khiến một phần chi phí đã chi cho khảo sát, thiết kế, chuẩn bị đất hoặc đàm phán hợp đồng không còn phát huy đầy đủ giá trị.
Vì vậy, dữ liệu môi trường càng được kiểm tra kỹ ở giai đoạn đầu thì khả năng phải điều chỉnh toàn bộ dự án về sau càng được hạn chế.
Dịch vụ tư vấn đánh giá sơ bộ tác động môi trường tại Tư vấn Long Phan
Việc phân loại sai dự án hoặc không nhận diện đầy đủ các yếu tố nhạy cảm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ của chuỗi thủ tục đầu tư. Tư vấn Long Phan hỗ trợ nhà đầu tư rà soát sự thống nhất giữa hồ sơ môi trường, đầu tư, đất đai và thông tin kỹ thuật của dự án.
Phạm vi công việc được triển khai theo tình trạng thực tế của từng hồ sơ, từ bước xác định nhóm dự án đến hỗ trợ giải trình khi cơ quan nhà nước yêu cầu làm rõ.
Rà soát và phân loại dự án đầu tư nhóm I theo quy mô, công suất, loại hình sản xuất, diện tích sử dụng và nguy cơ phát sinh chất thải.
Đối chiếu thông tin dự án với các quy định pháp luật hiện hành và văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan.
Kiểm tra sự phù hợp của địa điểm với quy hoạch bảo vệ môi trường, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch liên quan.
Hỗ trợ xây dựng nội dung đánh giá sơ bộ trong Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi hoặc Báo cáo đề xuất dự án đầu tư.
Rà soát tính thống nhất của công suất, địa điểm, công nghệ và nguồn phát sinh chất thải trong các tài liệu.
Đánh giá sơ bộ tác động môi trường là bước cần được thực hiện đúng thời điểm đối với dự án đầu tư nhóm I nhằm nhận diện sớm rủi ro về địa điểm, công nghệ, quy hoạch và yếu tố nhạy cảm trước khi trình hồ sơ chủ trương đầu tư. Việc phân loại dự án không chính xác hoặc sử dụng dữ liệu thiếu thống nhất có thể khiến quá trình thẩm định kéo dài, phát sinh chi phí và ảnh hưởng đến việc lập Báo cáo ĐTM ở giai đoạn tiếp theo. Tư vấn Long Phan cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900 63 63 89 để được tư vấn miễn phí.
Nguồn: Khi nào phải thực hiện đánh giá sơ bộ tác động môi trường cho dự án?
>>> Xem thêm: Check-List dự án phải đánh giá tác động môi trường ĐTM
Nhận xét
Đăng nhận xét