TRƯỜNG HỢP NÀO NHÀ ĐẦU TƯ PHẢI THỰC HIỆN QUAN TRẮC MÔI TRƯỜNG ĐỊNH KỲ?
Trong quá trình triển khai và vận hành dự án, việc tìm hiểu quan trắc môi trường định kỳ giúp doanh nghiệp nhận diện đầy đủ trách nhiệm theo dõi, lấy mẫu, phân tích và kiểm soát chất lượng nguồn thải. Nếu thực hiện không đúng chu kỳ, thiếu thông số hoặc hợp tác với tổ chức không đủ điều kiện, doanh nghiệp có thể bị xử phạt đến 120.000.000 đồng.
Để hạn chế rủi ro, chủ dự án cần kiểm tra trực tiếp nội dung chương trình quan trắc được ghi nhận trong Giấy phép môi trường, xác định đúng chu kỳ 03 tháng, 06 tháng hoặc 01 năm/lần và lưu trữ đầy đủ kết quả phục vụ báo cáo, thanh tra. Tư vấn Long Phan sẽ phân tích cụ thể các quy định liên quan trong nội dung dưới đây.
Nghĩa vụ quan trắc được xác định theo nguồn thải và Giấy phép môi trường.
Tổng quan về chương trình quan trắc môi trường trong hoạt động đầu tư
Quan trắc môi trường định kỳ không đơn thuần là hoạt động lấy mẫu hoặc kiểm tra kỹ thuật do bộ phận môi trường thực hiện. Đây còn là nghĩa vụ tuân thủ có tính liên tục, giúp doanh nghiệp chứng minh rằng nguồn thải phát sinh trong quá trình sản xuất, kinh doanh đang được kiểm soát theo đúng giới hạn và yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Quan trắc môi trường gắn với nghĩa vụ kiểm soát nguồn thải
Theo Khoản 25 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020, quan trắc môi trường được hiểu là hoạt động theo dõi liên tục, định kỳ hoặc đột xuất, có hệ thống về thành phần môi trường, những yếu tố tác động đến môi trường và chất thải. Hoạt động này bao gồm việc lấy mẫu, đo đạc, phân tích và đánh giá chất lượng môi trường hoặc chất lượng nguồn thải.
Từ định nghĩa trên, có thể thấy chương trình quan trắc không chỉ tập trung vào kết quả cuối cùng của mẫu thử. Doanh nghiệp còn phải bảo đảm đúng vị trí lấy mẫu, đúng phương pháp, đủ thông số, đúng thời gian và sử dụng tổ chức có đủ điều kiện thực hiện dịch vụ quan trắc môi trường.
Tùy thuộc vào đặc điểm sản xuất và hồ sơ môi trường của từng dự án, nghĩa vụ quan trắc có thể phát sinh đối với những nhóm nguồn thải sau:
Nước thải phát sinh từ dự án đầu tư, cơ sở sản xuất, nhà máy, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung hoặc cụm công nghiệp;
Bụi và khí thải công nghiệp phát sinh từ lò hơi, lò nung, dây chuyền sơn, mạ, luyện kim, sản xuất hóa chất, chế biến nguyên liệu hoặc xử lý chất thải;
Tiếng ồn, độ rung và những yếu tố ô nhiễm khác được xác định trong Giấy phép môi trường hoặc hồ sơ môi trường của dự án;
Các thông số đặc thù có liên quan đến công nghệ, nguyên liệu, nhiên liệu và quy trình vận hành của cơ sở.
Doanh nghiệp cần nhận diện đầy đủ nguồn thải ngay từ đầu. Trường hợp xác định sai nguồn phát sinh ô nhiễm có thể dẫn đến việc lựa chọn sai vị trí lấy mẫu, bỏ sót thông số, thực hiện không đúng tần suất hoặc lập báo cáo không phản ánh đầy đủ tình trạng vận hành thực tế.
Vai trò của kết quả quan trắc đối với quản trị tuân thủ
Kết quả quan trắc là một trong những nguồn tài liệu quan trọng để chứng minh cơ sở đang kiểm soát nước thải, bụi, khí thải và các yếu tố môi trường trong phạm vi được cấp phép. Thông qua dữ liệu quan trắc, doanh nghiệp có thể phát hiện sớm những thông số đang tiệm cận hoặc có nguy cơ vượt quy chuẩn kỹ thuật môi trường.
Trong hoạt động quản trị nội bộ, kết quả quan trắc có các giá trị chủ yếu sau:
Chứng minh doanh nghiệp đã thực hiện chương trình giám sát nguồn thải theo nội dung Giấy phép môi trường;
Đánh giá khả năng vận hành của hệ thống thu gom, xử lý nước thải, bụi và khí thải công nghiệp;
Phát hiện sớm sự bất thường của công trình xử lý để kịp thời bảo trì, sửa chữa hoặc điều chỉnh công nghệ;
Cung cấp số liệu phục vụ việc lập Báo cáo công tác bảo vệ môi trường hằng năm;
Hình thành hồ sơ giải trình khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành thanh tra, kiểm tra;
Làm căn cứ đánh giá trách nhiệm của đơn vị vận hành, đơn vị quan trắc và các bên có liên quan;
Hỗ trợ nhà đầu tư đánh giá mức độ tuân thủ môi trường trong giao dịch mua bán, sáp nhập doanh nghiệp hoặc nhà máy.
Kỳ báo cáo công tác bảo vệ môi trường được tính từ ngày 01/01 đến hết ngày 31/12 của năm báo cáo. Chủ dự án đầu tư và cơ sở phải gửi báo cáo trước ngày 15/01 của năm tiếp theo. Riêng chủ đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung hoặc cụm công nghiệp phải gửi báo cáo trước ngày 20/01.
Thời hạn trên được quy định tại Khoản 2 Điều 66 Thông tư số 02/2022/TT-BTNMT, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 07/2025/TT-BTNMT.
Những đối tượng phải thực hiện quan trắc môi trường theo định kỳ
Không phải mọi cơ sở sản xuất đều có cùng một chương trình quan trắc. Nghĩa vụ cụ thể phải được xác định dựa trên loại nguồn thải, tổng công suất thiết kế của công trình xả thải, đặc điểm công nghệ và nội dung được ghi nhận trong Giấy phép môi trường.
Doanh nghiệp không nên chỉ căn cứ vào cảm nhận rằng hoạt động sản xuất ít gây ô nhiễm để kết luận không phải quan trắc. Việc xác định nghĩa vụ cần được thực hiện bằng cách đối chiếu hồ sơ pháp lý và thông số kỹ thuật của từng nguồn thải.
Dự án có lưu lượng nước thải lớn xả ra môi trường
Đối với cơ sở có phát sinh và xả nước thải ra môi trường tiếp nhận, chủ dự án cần kiểm tra tổng công suất thiết kế của các công trình, thiết bị xả nước thải được ghi trong Giấy phép môi trường.
Các nhóm đối tượng thường phát sinh nghĩa vụ quan trắc nước thải định kỳ gồm:
Khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung có hoạt động thu gom, xử lý và xả nước thải ra môi trường;
Cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung và cửa xả ra nguồn tiếp nhận;
Dự án đầu tư, cơ sở sản xuất, kinh doanh hoặc dịch vụ có lưu lượng nước thải lớn;
Nhà máy có nhiều dây chuyền sản xuất cùng đấu nối vào hệ thống xử lý nước thải chung;
Cơ sở có nhiều công trình hoặc thiết bị xả nước thải độc lập ra môi trường.
Khoản 2 Điều 111 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định về đối tượng phải thực hiện quan trắc nước thải định kỳ.
Theo Khoản 1 Điều 97 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 48/2026/NĐ-CP, lưu lượng xả nước thải được xác định dựa trên tổng công suất thiết kế của các công trình và thiết bị xả nước thải ra môi trường được ghi trong Giấy phép môi trường.
Như vậy, doanh nghiệp cần phân biệt giữa lượng nước thải thực tế phát sinh tại một thời điểm và tổng công suất thiết kế của hệ thống xả thải. Việc cơ sở đang vận hành dưới công suất không đồng nghĩa với việc đương nhiên được miễn nghĩa vụ quan trắc nếu công suất thiết kế vẫn thuộc ngưỡng phải kiểm soát.
Cơ sở phát sinh bụi hoặc khí thải công nghiệp thuộc ngưỡng giám sát
Các nhà máy sử dụng lò hơi, lò nung, dây chuyền sơn, mạ, hóa chất, luyện kim, xi măng, chế biến khoáng sản hoặc hệ thống xử lý chất thải thường có khả năng phát sinh bụi và khí thải công nghiệp.
Doanh nghiệp cần kiểm tra các yếu tố sau:
Số lượng ống khói, cửa xả khí thải hoặc điểm phát sinh khí thải;
Tổng công suất thiết kế của công trình xử lý bụi và khí thải;
Loại nhiên liệu, nguyên liệu được sử dụng trong quá trình sản xuất;
Các thông số ô nhiễm đặc thù có thể phát sinh từ công nghệ;
Nội dung chương trình quan trắc được ghi nhận trong Giấy phép môi trường;
Trách nhiệm thực hiện quan trắc tự động, liên tục hoặc quan trắc định kỳ.
Theo Khoản 2 Điều 112 Luật Bảo vệ môi trường 2020, dự án đầu tư và cơ sở có lưu lượng xả bụi, khí thải công nghiệp lớn ra môi trường thuộc đối tượng phải thực hiện quan trắc định kỳ.
Khoản 1 Điều 98 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP quy định lưu lượng khí thải được xác định căn cứ vào tổng công suất thiết kế của công trình và thiết bị xử lý bụi, khí thải được ghi trong Giấy phép môi trường.
Vì vậy, việc đánh giá nghĩa vụ quan trắc khí thải cần được thực hiện trên toàn bộ hệ thống, không nên chỉ dựa vào một ống khói hoặc một dây chuyền đang hoạt động tại thời điểm rà soát.
Trường hợp Giấy phép môi trường quy định trực tiếp nghĩa vụ quan trắc
Giấy phép môi trường là tài liệu pháp lý trung tâm để xác định phạm vi chương trình quan trắc của từng dự án. Doanh nghiệp cần đọc đầy đủ các phụ lục, bảng thông số và yêu cầu vận hành kèm theo giấy phép, thay vì chỉ kiểm tra phần quyết định cấp phép.
Thông thường, chương trình quan trắc trong Giấy phép môi trường sẽ thể hiện những nội dung sau:
Loại nguồn thải phải được theo dõi;
Danh mục thông số ô nhiễm cần phân tích;
Vị trí lấy mẫu tại cửa xả, điểm đấu nối, ống khói hoặc công trình xử lý;
Tần suất thực hiện theo chu kỳ 03 tháng, 06 tháng hoặc 01 năm/lần;
Phương pháp lấy mẫu, đo đạc và phân tích;
Quy chuẩn kỹ thuật môi trường được sử dụng để đối chiếu;
Yêu cầu lưu giữ kết quả và sử dụng số liệu để lập báo cáo;
Nghĩa vụ quan trắc tự động, liên tục đối với một số nguồn thải nhất định.
Cơ quan cấp Giấy phép môi trường có thẩm quyền ấn định các thông số và tần suất quan trắc. Tuy nhiên, cơ quan này không được yêu cầu chủ dự án quan trắc thêm các thông số không có căn cứ pháp luật.
Nguyên tắc này được ghi nhận tại Điểm a Khoản 3 Điều 97 và Điểm a Khoản 4 Điều 98 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP.
Chu kỳ quan trắc và điều kiện được miễn, giảm thông số
Tần suất lấy mẫu cần được doanh nghiệp đưa vào kế hoạch tuân thủ theo năm. Trường hợp lấy mẫu chậm, bỏ sót một kỳ hoặc thực hiện sai chu kỳ, kết quả quan trắc có thể không còn đủ giá trị để chứng minh doanh nghiệp đã tuân thủ đúng chương trình được cấp phép.
Việc hệ thống xử lý chất thải vẫn vận hành ổn định không thay thế được nghĩa vụ thực hiện quan trắc đúng thời hạn.
Tần suất đối với nước thải, bụi và khí thải công nghiệp
Đối với nước thải của cơ sở hoạt động liên tục, tần suất quan trắc được xác định tùy thuộc cơ sở có thuộc đối tượng phải thực hiện báo cáo đánh giá tác động môi trường hay không.
Nội dung này được quy định tại Điểm b Khoản 3 Điều 97 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP.
Đối với bụi và khí thải công nghiệp, chu kỳ quan trắc được phân chia theo nhóm thông số. Kim loại nặng, hợp chất hữu cơ, Dioxin/Furan và những thông số thông thường có thể được áp dụng tần suất khác nhau.
Căn cứ xác định tần suất quan trắc bụi và khí thải là Điểm b Khoản 4 Điều 98 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP.
Doanh nghiệp cần lưu ý rằng bảng tần suất chỉ là căn cứ để rà soát. Khi triển khai trên thực tế, cơ sở vẫn phải đối chiếu với Giấy phép môi trường, quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường và quy định chuyển tiếp đang áp dụng.
Các trường hợp có thể được miễn hoặc loại trừ một số thông số
Một số doanh nghiệp có thể được giảm phạm vi quan trắc hoặc không phải quan trắc định kỳ đối với thông số đã được thiết bị tự động, liên tục đo đạc. Tuy nhiên, quyền miễn trừ phải có căn cứ rõ ràng, không được tự suy đoán từ tình trạng vận hành của cơ sở.
Những trường hợp cần được xem xét gồm:
Thông số ô nhiễm đã được hệ thống quan trắc tự động, liên tục theo dõi thì không phải tiếp tục thực hiện quan trắc định kỳ đối với chính thông số đó;
Dữ liệu quan trắc tự động, liên tục phải được vận hành, lưu giữ và truyền nhận theo đúng yêu cầu;
Cơ sở phải chứng minh thiết bị hoạt động ổn định, dữ liệu đầy đủ và có khả năng kiểm tra;
Việc miễn một thông số không đồng nghĩa cơ sở được miễn toàn bộ chương trình quan trắc;
Những thông số chưa được hệ thống tự động đo đạc vẫn phải thực hiện theo chương trình định kỳ.
Khoản 4 Điều 111 và Khoản 4 Điều 112 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định thông số đã được quan trắc tự động, liên tục thì không phải quan trắc định kỳ đối với chính thông số đó.
Đối với bụi và khí thải, cơ sở có thể được miễn quan trắc định kỳ nếu dữ liệu quan trắc tự động, liên tục đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường trong 03 năm liên tiếp. Đồng thời, cơ sở không bị phát hiện có hành vi xả thải vượt quy chuẩn trong lần thanh tra, kiểm tra gần nhất.
Điều kiện này được quy định tại Điểm c Khoản 5 Điều 98 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 05/2025/NĐ-CP.
Ngoài ra, trường hợp chương trình quan trắc được ghi trong hồ sơ môi trường cũ có nội dung khác với quy định mới, doanh nghiệp được áp dụng quy định mới theo Khoản 20 Điều 168 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 05/2025/NĐ-CP.
Việc áp dụng quy định chuyển tiếp cần được thể hiện bằng hồ sơ rà soát cụ thể. Doanh nghiệp nên lập bảng đối chiếu giữa nghĩa vụ cũ, quy định mới và nội dung đang được thực hiện để bảo đảm có căn cứ giải trình khi được kiểm tra.
Hồ sơ cần kiểm tra để xác định đúng nghĩa vụ quan trắc
Chủ dự án không nên xác định nghĩa vụ quan trắc chỉ dựa vào ngành nghề kinh doanh hoặc quy mô doanh thu. Để có kết luận chính xác, doanh nghiệp cần xem xét đồng thời hồ sơ pháp lý, hồ sơ kỹ thuật và dữ liệu vận hành thực tế.
Giấy phép môi trường
Đây là tài liệu cần được ưu tiên kiểm tra đầu tiên. Doanh nghiệp phải đối chiếu:
Nguồn thải được phép xả ra môi trường;
Công suất thiết kế của công trình xử lý;
Vị trí và tọa độ của điểm xả thải;
Danh mục thông số phải quan trắc;
Chu kỳ lấy mẫu;
Quy chuẩn kỹ thuật môi trường áp dụng;
Yêu cầu quan trắc tự động, liên tục;
Chế độ lưu trữ, báo cáo và truyền dữ liệu.
Quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường
Tài liệu này giúp xác định các công trình bảo vệ môi trường, yêu cầu vận hành và chương trình giám sát đã được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận trước khi dự án đi vào hoạt động.
Doanh nghiệp cần so sánh nội dung quyết định với Giấy phép môi trường hiện tại để phát hiện những khác biệt hoặc nghĩa vụ đã được điều chỉnh.
Hồ sơ môi trường được cấp trước đây
Đối với dự án đã hoạt động trong thời gian dài, cần rà soát thêm:
Giấy xác nhận hoàn thành công trình bảo vệ môi trường;
Kế hoạch bảo vệ môi trường;
Đề án bảo vệ môi trường;
Giấy phép xả nước thải vào nguồn nước;
Sổ đăng ký chủ nguồn thải chất thải nguy hại;
Giấy phép môi trường thành phần;
Hồ sơ đăng ký môi trường;
Các văn bản xác nhận hoặc giấy chứng nhận môi trường còn hiệu lực.
Khoản 4 và Khoản 5 Điều 171 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định các giấy phép, giấy chứng nhận và văn bản xác nhận về môi trường được cấp trước đây, nếu chưa hết hiệu lực, có thể tiếp tục được sử dụng theo thời hạn ghi trên văn bản.
Hồ sơ kỹ thuật của hệ thống xử lý chất thải
Bản vẽ và sơ đồ kỹ thuật giúp xác định đúng vị trí lấy mẫu, công suất thiết kế và mối liên hệ giữa từng dây chuyền sản xuất với hệ thống xử lý.
Những tài liệu cần xem xét gồm:
Sơ đồ thu gom và thoát nước mưa, nước thải;
Bản vẽ hoàn công hệ thống xử lý nước thải;
Sơ đồ đường ống dẫn bụi và khí thải;
Thông số thiết kế của lò hơi, lò nung và thiết bị xử lý;
Vị trí cửa xả, ống khói và điểm đấu nối;
Hồ sơ nghiệm thu công trình bảo vệ môi trường;
Nhật ký vận hành thiết bị xử lý;
Tài liệu bảo trì, sửa chữa và thay thế thiết bị.
Hợp đồng đấu nối và xử lý nước thải
Đối với cơ sở nằm trong khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung hoặc cụm công nghiệp, hợp đồng đấu nối có ý nghĩa quan trọng trong việc phân định trách nhiệm.
Doanh nghiệp cần kiểm tra:
Chất lượng nước thải trước khi đấu nối;
Giới hạn tiếp nhận của hệ thống xử lý tập trung;
Vị trí lấy mẫu của từng bên;
Trách nhiệm quan trắc của cơ sở thứ cấp;
Trách nhiệm của chủ đầu tư hạ tầng;
Cơ chế xử lý khi nước thải không đạt điều kiện tiếp nhận;
Nghĩa vụ cung cấp số liệu phục vụ báo cáo môi trường.
Báo cáo và kết quả quan trắc của những năm trước
Việc kiểm tra hồ sơ lịch sử giúp doanh nghiệp nhận diện những kỳ quan trắc bị thiếu hoặc thông số chưa được thực hiện đầy đủ.
Cần rà soát tối thiểu:
Phiếu kết quả thử nghiệm;
Biên bản lấy mẫu;
Kế hoạch lấy mẫu;
Chứng từ giao nhận mẫu;
Báo cáo quan trắc môi trường;
Báo cáo công tác bảo vệ môi trường hằng năm;
Chứng cứ gửi báo cáo đến cơ quan có thẩm quyền;
Hồ sơ năng lực của đơn vị quan trắc;
Hợp đồng và biên bản nghiệm thu dịch vụ;
Dữ liệu quan trắc tự động, liên tục nếu có.
Biên bản thanh tra và quyết định xử lý vi phạm
Các biên bản thanh tra, kiểm tra phản ánh trực tiếp những vấn đề mà cơ quan quản lý đã từng phát hiện tại dự án.
Doanh nghiệp cần xác định:
Hành vi từng bị nhắc nhở hoặc xử phạt;
Nghĩa vụ khắc phục đã hoàn thành hay chưa;
Có tái diễn lỗi thiếu kỳ, thiếu thông số hay không;
Hệ thống xử lý đã được sửa chữa theo yêu cầu chưa;
Có văn bản xác nhận hoàn thành biện pháp khắc phục không;
Các nội dung cần tiếp tục theo dõi trong kỳ báo cáo tiếp theo.
Khi phát hiện chứng cứ quá hạn, cần xác định mốc tố tụng và lưu giữ đầy đủ dữ liệu gửi nhận liên quan.Chế tài đối với hành vi vi phạm chương trình quan trắc
Sai phạm về quan trắc thường không được phát hiện ngay tại thời điểm doanh nghiệp lấy mẫu. Rủi ro có thể xuất hiện khi cơ sở nộp báo cáo công tác bảo vệ môi trường, đề nghị điều chỉnh Giấy phép môi trường, thực hiện thủ tục mở rộng dự án hoặc tiếp đoàn thanh tra, kiểm tra.
Những hành vi vi phạm thường gặp gồm:
Không thực hiện quan trắc theo đúng chu kỳ;
Bỏ sót một hoặc nhiều kỳ quan trắc;
Thiếu thông số phải phân tích;
Lấy mẫu không đúng vị trí được cấp phép;
Không thực hiện đúng phương pháp lấy mẫu;
Không lưu giữ kết quả quan trắc;
Sử dụng kết quả không phản ánh đúng tình trạng nguồn thải;
Không đưa số liệu quan trắc vào báo cáo hằng năm;
Thuê tổ chức không đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường;
Cố tình trốn tránh việc thực hiện chương trình quan trắc chất thải.
Mức phạt theo thẩm quyền cấp Giấy phép môi trường
Đối với cơ sở thuộc thẩm quyền cấp huyện, hiện thẩm quyền này được chuyển về cấp xã, nếu thực hiện không đúng hoặc không đầy đủ chương trình quan trắc định kỳ có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.
Căn cứ áp dụng là Điểm a Khoản 2 Điều 16 Nghị định số 45/2022/NĐ-CP.
Đối với cơ sở thuộc thẩm quyền cấp tỉnh, hành vi không thực hiện đúng hoặc đầy đủ chương trình quan trắc định kỳ có thể bị phạt từ 60.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng.
Mức phạt này được quy định tại Điểm a Khoản 3 Điều 16 Nghị định số 45/2022/NĐ-CP.
Đối với cơ sở thuộc thẩm quyền cấp trung ương, mức phạt có thể từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.
Căn cứ pháp lý là Điểm a Khoản 4 Điều 16 Nghị định số 45/2022/NĐ-CP.
Chế tài khi hợp tác với tổ chức quan trắc không đủ điều kiện
Doanh nghiệp không chỉ cần quan tâm đến giá dịch vụ hoặc thời gian trả kết quả. Trước khi ký hợp đồng, cơ sở phải kiểm tra tư cách pháp lý, phạm vi chứng nhận và năng lực thực hiện của tổ chức quan trắc.
Trường hợp phối hợp với tổ chức không đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường, doanh nghiệp có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 120.000.000 đồng theo Khoản 7 Điều 16 Nghị định số 45/2022/NĐ-CP.
Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp nên kiểm tra:
Giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường;
Phạm vi thông số được chứng nhận;
Hiệu lực của giấy chứng nhận;
Phòng thử nghiệm và phương pháp phân tích;
Nhân sự lấy mẫu;
Thiết bị sử dụng;
Quy trình bảo quản, vận chuyển và bàn giao mẫu;
Trách nhiệm của tổ chức quan trắc nếu kết quả không hợp lệ.
Buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp
Ngoài hình thức phạt tiền, cơ sở có hành vi trốn tránh thực hiện chương trình quan trắc chất thải còn có thể bị buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp phát sinh từ hành vi vi phạm.
Biện pháp khắc phục hậu quả này được quy định tại Khoản 8 Điều 16 Nghị định số 45/2022/NĐ-CP.
Do đó, chi phí tuân thủ chương trình quan trắc không nên được xem là khoản chi có thể tùy ý cắt giảm. Việc cố tình không thực hiện có thể làm phát sinh đồng thời tiền phạt, khoản phải nộp lại, chi phí lấy mẫu bổ sung, chi phí khắc phục hệ thống và bất lợi trong quá trình thanh tra.
Thẩm định dữ liệu quan trắc trong giao dịch mua bán, sáp nhập
Trong giao dịch M&A nhà máy hoặc doanh nghiệp sản xuất, kết quả quan trắc môi trường là nguồn dữ liệu phản ánh mức độ tuân thủ thực tế của tài sản mục tiêu. Bên mua không nên chỉ dựa vào Giấy phép môi trường hoặc cam kết của bên bán.
Giấy phép có thể vẫn còn hiệu lực nhưng hệ thống xử lý chất thải trên thực tế có thể vận hành không ổn định. Ngược lại, cơ sở có thể đang vận hành tốt nhưng hồ sơ quan trắc, báo cáo hoặc tài liệu chứng minh lại không đầy đủ.
Những rủi ro có thể được nhận diện từ hồ sơ quan trắc
Việc thiếu dữ liệu quan trắc có thể cho thấy:
Doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo Giấy phép môi trường;
Hệ thống xử lý nước thải, bụi hoặc khí thải vận hành không liên tục;
Có kỳ quan trắc bị bỏ sót;
Một số thông số có nguy cơ vượt quy chuẩn;
Đơn vị quan trắc không đủ điều kiện;
Báo cáo môi trường không phản ánh đầy đủ tình trạng vận hành;
Cơ sở có khả năng bị xử phạt sau khi hoàn tất giao dịch;
Bên mua phải phát sinh chi phí cải tạo hệ thống hoặc thực hiện lại thủ tục cấp phép.
Những rủi ro trên có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giá mua, điều kiện thanh toán, cam kết của bên bán và cơ chế bồi thường sau giao dịch.
Hồ sơ môi trường bên mua nên yêu cầu
Nhà đầu tư nên đề nghị bên bán cung cấp tối thiểu các nhóm tài liệu sau:
Kết quả quan trắc môi trường định kỳ trong 03 năm gần nhất;
Biên bản lấy mẫu và phiếu thử nghiệm đối với nước thải, bụi, khí thải;
Báo cáo công tác bảo vệ môi trường đã nộp trong từng năm;
Tài liệu chứng minh thời điểm gửi báo cáo đến cơ quan có thẩm quyền;
Giấy phép môi trường đang còn hiệu lực;
Quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường;
Hồ sơ môi trường chuyển tiếp;
Biên bản thanh tra, kiểm tra môi trường;
Quyết định xử phạt hoặc văn bản yêu cầu khắc phục;
Nhật ký vận hành công trình xử lý chất thải;
Hợp đồng với tổ chức quan trắc;
Hồ sơ năng lực của đơn vị quan trắc;
Dữ liệu quan trắc tự động, liên tục;
Hồ sơ bảo trì và sửa chữa công trình xử lý.
Sau khi thu thập tài liệu, bên mua cần lập bảng đối chiếu theo từng năm, từng nguồn thải và từng thông số. Việc đối chiếu này giúp phát hiện khoảng trống dữ liệu, đánh giá khả năng phát sinh trách nhiệm và xác định chi phí khắc phục cần được phản ánh trong cấu trúc giao dịch.
Dịch vụ tư vấn tuân thủ môi trường tại Tư vấn Long Phan
Nghĩa vụ quan trắc môi trường định kỳ yêu cầu doanh nghiệp quản lý đồng thời hồ sơ pháp lý, dữ liệu kỹ thuật, hợp đồng dịch vụ, lịch lấy mẫu và thời hạn nộp báo cáo. Chỉ cần thiếu một kỳ hoặc một thông số, cơ sở có thể gặp khó khăn khi giải trình với cơ quan quản lý.
Tư vấn Long Phan hỗ trợ nhà đầu tư và doanh nghiệp rà soát nghĩa vụ theo hướng thực tiễn, tập trung vào khả năng đáp ứng yêu cầu thanh tra, điều chỉnh Giấy phép môi trường và kiểm soát chi phí tuân thủ.
Phạm vi công việc có thể triển khai gồm:
Kiểm tra Giấy phép môi trường để xác định nguồn thải, vị trí lấy mẫu, thông số, tần suất và quy chuẩn áp dụng;
Đối chiếu chương trình quan trắc với quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường;
Kiểm tra hồ sơ môi trường chuyển tiếp và giá trị sử dụng của các giấy phép đã được cấp trước đây;
Rà soát tính pháp lý của hợp đồng với tổ chức quan trắc môi trường;
Đánh giá phạm vi chứng nhận, năng lực lấy mẫu và phân tích của đơn vị cung cấp dịch vụ;
Kiểm tra kết quả quan trắc và Báo cáo công tác bảo vệ môi trường trong 03 năm gần nhất;
Rà soát hồ sơ môi trường phục vụ giao dịch mua bán, sáp nhập nhà máy;
Tư vấn phương án giải trình khi doanh nghiệp bị phát hiện thiếu thông số hoặc sai tần suất;
Hỗ trợ xử lý trường hợp lấy mẫu không đúng vị trí được ghi trong Giấy phép môi trường;
Đại diện làm việc với cơ quan quản lý khi phát sinh yêu cầu khắc phục, điều chỉnh hoặc cấp lại Giấy phép môi trường;
Hỗ trợ xây dựng kế hoạch nộp Báo cáo công tác bảo vệ môi trường trước ngày 15/01 hoặc ngày 20/01 theo từng nhóm đối tượng.
Quý doanh nghiệp có thể gửi Giấy phép môi trường, kết quả quan trắc, Báo cáo công tác bảo vệ môi trường và tài liệu liên quan qua Email info@longphanpmt.com hoặc Zalo 0906.735.386 để Tư vấn Long Phan đánh giá sơ bộ rủi ro tuân thủ.
Câu hỏi thường gặp về nghĩa vụ quan trắc môi trường
Việc hiểu sai phạm vi, chu kỳ hoặc điều kiện miễn quan trắc có thể khiến doanh nghiệp phát sinh khoản phạt lớn và gặp bất lợi khi được thanh tra. Dưới đây là một số vấn đề thường được nhà đầu tư và cơ sở sản xuất quan tâm trong quá trình triển khai chương trình quan trắc.
Doanh nghiệp thuê đơn vị quan trắc không đủ điều kiện sẽ bị xử lý như thế nào?
Doanh nghiệp có trách nhiệm kiểm tra điều kiện hoạt động của tổ chức cung cấp dịch vụ trước khi ký hợp đồng và sử dụng kết quả.
Nếu phối hợp với tổ chức không đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường, doanh nghiệp có thể bị phạt từ 100.000.000 đồng đến 120.000.000 đồng.
Mức phạt được quy định tại Khoản 7 Điều 16 Nghị định số 45/2022/NĐ-CP. Vì vậy, cơ sở cần kiểm tra giấy chứng nhận, phạm vi thông số, thời hạn hiệu lực và năng lực của đơn vị trước khi lấy mẫu.
Đã lắp đặt hệ thống quan trắc tự động thì có phải quan trắc khí thải định kỳ không?
Doanh nghiệp có thể được miễn quan trắc khí thải định kỳ khi đáp ứng đầy đủ điều kiện về dữ liệu và tình trạng tuân thủ.
Cụ thể, dữ liệu quan trắc tự động, liên tục phải đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường trong 03 năm liên tiếp. Đồng thời, cơ sở không bị phát hiện xả thải vượt quy chuẩn trong lần thanh tra, kiểm tra gần nhất.
Căn cứ áp dụng là Điểm c Khoản 5 Điều 98 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 05/2025/NĐ-CP.
Việc miễn chỉ được áp dụng khi doanh nghiệp có đủ hồ sơ chứng minh. Cơ sở không nên tự dừng quan trắc định kỳ nếu chưa xác định rõ mình đã đáp ứng toàn bộ điều kiện.
Cơ quan quản lý có được yêu cầu đo thêm thông số ngoài giấy phép không?
Cơ quan cấp Giấy phép môi trường có quyền xác định thông số và tần suất quan trắc trong phạm vi pháp luật cho phép. Tuy nhiên, cơ quan này không được tự ý yêu cầu doanh nghiệp quan trắc thêm những thông số không có căn cứ.
Nguyên tắc này được quy định tại Điểm a Khoản 3 Điều 97 và Điểm a Khoản 4 Điều 98 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP.
Khi nhận được yêu cầu bổ sung, doanh nghiệp cần kiểm tra cơ sở pháp lý, nội dung Giấy phép môi trường và đặc điểm nguồn thải trước khi thực hiện.
Hạn cuối nộp Báo cáo công tác bảo vệ môi trường là thời điểm nào?
Đối với chủ dự án đầu tư và cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, báo cáo phải được gửi trước ngày 15/01 của năm tiếp theo.
Đối với chủ đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung hoặc cụm công nghiệp, thời hạn gửi báo cáo là trước ngày 20/01.
Kỳ báo cáo được tính từ ngày 01/01 đến hết ngày 31/12. Căn cứ áp dụng là Khoản 2 Điều 66 Thông tư số 02/2022/TT-BTNMT, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 07/2025/TT-BTNMT.
Trốn tránh chương trình quan trắc chất thải dẫn đến hậu quả gì?
Doanh nghiệp có hành vi trốn tránh không thực hiện chương trình quan trắc có thể bị xử phạt hành chính theo quy mô và thẩm quyền cấp phép của cơ sở.
Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp còn có thể bị buộc nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp phát sinh từ hành vi trốn tránh nghĩa vụ quan trắc.
Biện pháp khắc phục hậu quả này được quy định tại Khoản 8 Điều 16 Nghị định số 45/2022/NĐ-CP.
Vì vậy, doanh nghiệp nên chủ động đưa các kỳ lấy mẫu vào lịch tuân thủ, phân công người phụ trách và kiểm tra hồ sơ ngay sau mỗi lần thực hiện.
Nhận xét
Đăng nhận xét